Deskundige op het gebied van de te vroege overgang is Prof. Didi Braat, gynaecoloog en hoofd van de afdeling voortplantingsgeneeskunde in het Nijmeegse Radboud-ziekenhuis.Door het vele onderzoek dat ze op dit gebied gedaan heeft, krijgt ze relatief veel vrouwen op haar spreekuur die met dit probleem te maken hebben.

Wat gebeurt er precies in de overgang?

"Simpel gezegd is de overgang het verouderingsproces van de eierstokken en het opraken van de eicellen.Een vrouw heeft als ze geboren wordt zo'n miljoen eicellen.Als ze 37 is, heeft ze er gemiddeld nog 25.000 en in de overgang zijn dat er nog maar een kleine 1000.Over de periode waarmee we de overgang aangeven, bestaat nog wel eens onduidelijkheid.Voordat de menstruatie definitief ophoud, is er een periode van vijf tot tien jaar waarin klachten als opvliegers, pijn bij het vrijen , en nachtzweten beginnen.

Die periode noemen we de overgang.Iets anders is de menopauze, die treedt in vanaf het moment dat de menstruatie definitief uitblijft."

Wanneer is er sprake van een te vroege overgang?

"Normaal begint de menopauze tussen de 42 en 62 jaar (gemiddeld 52 jaar). Stopt de menstruatie voor je 45ste dan spreken we van een vroege overgang. Voor je 40ste is er sprake van een té vroege overgang."

Hoe komt het dat iemand op zo'n jonge leeftijd in de overgang raakt?

"Dat kan verschillende reden hebben.Een van de oorzaken is dat er geen eicellen meer zijn doordat beide eierstokken operatief zijn verwijderd.Ook is het mogelijk dat door chemotherapie of bestraling bij een kwaadaardige ziekte de eicellen vernietigd zijn.Daarnaast is er nog de erfelijke aandoening, bijvoorbeeld een chromosoomafwijking, waardoor de overgang te vroeg intreedt.Maar bij het merendeel van de vrouwen die te vroeg in de overgang raakt, is de oorzaak onbekend."

Als je jong bent denk je niet zo gauw aan de overgang. Hoe kom je er dan achter?

"Vaak begint het met het korter worden van de cyclus.Daarna slaat de menstruatie af en toe over.Maar voordat iedereen met een onregelmatige cyclus in paniek raakt, is het belangrijk te vermelden dat bij 70% van de gevallen geen sprake is van de overgang maar van een andere verstoring.Er zijn ook vrouwen die nog wel een regelmatige cyclus hebben, maar al wel klachten hebben, zoals opvliegers.Als de menstruatie lang uitblijft én er zijn typische klachten, dan is er echt reden aan te nemen dat je in de overgang bent.Een eenvoudig bloedonderzoek kan uitsluitsel geven. De gynaecoloog zal dan kijken naar de FSH waarde (Follikel Stimulerend Hormoon) in het bloed. Als deze heel hoog is , dan is er meestal sprake van de overgang.Er rijpen geen eicellen meer waardoor de oestrogenen (vrouwelijke hormonen) laag zijn.Vrouwen waarbij een vervroegde overgang in de familie voorkomt, raad ik aan om op tijd aan kinderen te beginnen als die wens er is."

Zijn de klachten bij een te vroege overgang anders dan bij de overgang op latere leeftijd?

"Korte -termijn klachten als opvliegers, slecht slapen en pijn bij het plassen en vrijen zijn als je jong bent niet anders dan wanneer je op latere leeftijd in de overgang komt.De periode en de mate van klachten verschillen per persoon maar hebben dus niks te maken met de leeftijd.Toch wordt er vaak gedacht dat de klachten erger zijn als je jong bent.Dat komt omdat het psychisch vaak zwaarder is.Het past niet bij de leeftijd. Een vrouw van 23 die in de overgang is voelt zich opeens oud en kan al snel denken dat ze bijvoorbeeld rimpels krijgt. Bovendien heeft de vervroegde overgang twee probleem-gebieden: naast de bekende klachten speelt het feit dat de (jonge) vrouw niet zwanger kan worden.Waarin wel duidelijk verschil zit, zijn de lange-termijnklachten zoals botontkalking en misschien ook hart- en vaatziekten. Die kans daarop is groter naarmate je vroeger in de overgang komt.Dat komt doordat je lichaam een langere periode geen oestrogenen aanmaakt.Het gebrek aan oestrogenen is de oorzaak van zowel de klachten van korte als lange duur."

Wat doet U als blijkt dat een vrouw te vroeg in de overgang is?

"Ik ga altijd eerst na wat de oorzaak kan zijn.Dat is toch belangrijk om te weten, ook voor de familieleden.Dan zal ik hormoongebruik in de vorm van pillen, prikken of pleisters bespreken.Dit zijn oestrogenen al dan niet gecombineerd met wat progesteron. Deze hormonen gaan de klachten tegen en verkleinen de kans op botontkalking.Dan is er natuurlijk nog het probleem van het niet zwanger kunnen worden, wat vaak veel aangrijpender is.Ik leg altijd uit dat er een kans is om nog in verwachting te raken, maar dat die kans wel heel klein is en helaas niet vergroot kan worden met hormonen of andere ingrepen. De toegediende oestrogenen staan een zwangerschap trouwens niet in de weg. Eiceldonatie is vaak de enige oplossing om kinderen te krijgen.Jammer genoeg is de kans van slagen niet erg groot en is het in Nederland niet gemakkelijk om eiceldonoren te vinden.Naast de behandeling met hormonen tegen klachten, wijs ik de patiënten ook op een psychische begeleiding. Dat is zeker zo belangrijk.Er kunnen zoveel gevoelens van ongeloof, boosheid en verdriet naar boven komen.De ervaringen van leeftijdsgenoten worden niet gedeeld, zoals de menstruatieproblemen, voorbehoedmiddelen en kinderen krijgen.En diezelfde leeftijdgenoten delen de ervaringen zoals opvliegers en een droge vagina niet.Ondersteuning door een psycholoog kan goed zijn, maar vaak hebben vrouwen ook baat bij contact met lotgenoten. Dat kan bijvoorbeeld via de belangenvereniging van Freya."

Kunnen die toegediende hormonen geen kwaad?

"Er kunnen wat bijwerkingen optreden zoals gespannen borsten en hoofdpijn, maar dat is niet bij iedereen het geval.Er wordt veel onderzoek gedaan naar een meer verfijnde werking van de hormonen die beter toegespitst zijn op de klachten en minder bijwerkingen hebben.Sommige vrouwen vinden het geen prettig idee om hormonen te slikken.Als de klachten niet erg zijn is dat ook geen probleem.Wel is het dan verstandig om een botdichtheidsmeting te doen.Is er duidelijke botafbraak te zien dan is het gebruik van hormonen toch aan te raden.Er zijn ook medicijnen zonder hormonen die specifiek tegen botontkalking werken.Voor zover ik weet zijn er geen andere middelen die de specifieke klachten (zoals opvliegers) tegengaan.Van soja is bekend dat het natuurlijke oestrogenen bevat, maar de werking is veel minder. Veel beweging en gezond eten kunnen best wel hun steentje bijdragen."

Komt de te vroege overgang tegenwoordig meer voor dan vroeger?

"Het lijkt wel iets vaker voor te komen, maar vroeger hadden we vaak voor ons 30ste al kinderen.Kwam je daarna in de overgang dan viel dat niet zo op. Nu slikken veel vrouwen tot hun 30ste de pil.Stoppen die vrouwen vervolgens omdat ze zwanger willen raken, dan komen de problemen pas naar voren.Wel is het zo dat de klachten tegenwoordig veel eerder herkend worden.We stappen er dan ook veel sneller mee naar de dokter."

© Weekblad "margriet" nummer 41 Oktober 2001